Ankara'nın Uzak Doğu'daki İzleri: "Malezya Ekolü" ve Türk Bürokrasisi

Kategori: Siyaset & Akademi Analizi

Okuma Süresi: 5 dk

Türkiye’nin yakın siyasi ve akademik tarihi incelendiğinde, coğrafi olarak binlerce kilometre uzakta yer alan bir Güneydoğu Asya ülkesinin, devletin zirvesindeki kadroların şekillenmesinde oynadığı rol çoğunlukla gözden kaçar. 1990’lı yıllarda sessiz sedasız kurulan bu köprü, literatüre "Malezya Ekolü" olarak geçmiştir.

Popüler kültür dünyasında Malezya denildiğinde akla ilk olarak ikonik Petronas Kuleleri, tropikal adalar veya dünyaca ünlü tasarımcı Jimmy Choo gelse de, Türkiye'nin entelektüel hafızasında bu ülke çok daha stratejik bir anlama sahiptir. Özellikle 1990'lı yıllarda Türkiye'deki mevcut sosyo-politik iklim, YÖK kararları ve akademik kısıtlamalar, muhafazakar-entelektüel kesimin rotasını Batı dünyasının yanı sıra alternatif bir merkeze çevirmesine neden oldu: Kuala Lumpur.

Ekolün Zirvesi: Bürokrasi ve İstihbaratın Merkezindeki İsim

Bu köprünün günümüz Türkiye'sindeki en somut ve en güçlü yansıması hiç şüphesiz İbrahim Kalın'dır. Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı ve eski Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın, lisans eğitimini Türkiye’de tamamladıktan sonra yüksek lisans derecesini 1994 yılında Malezya Uluslararası İslam Üniversitesi'nden (IIUM) almıştır. Kalın’ın İslam felsefesi, epistemoloji ve Doğu-Batı ilişkileri üzerine yürüttüğü akademik çalışmaların teorik temellerinin bir kısmı bu dönemde, Malezya'nın sunduğu kozmopolit ve çok kültürlü akademik ortamda atılmıştır.

Kilit Kurum: IIUM (International Islamic University Malaysia) 1983 yılında Malezya hükümeti ve İİT (İslam İşbirliği Teşkilatı) sponsorluğunda kurulan üniversite, eğitim dilinin tamamen İngilizce olması ve dünya genelinden saygın akademisyenleri bünyesinde barındırmasıyla 90'larda küresel bir çekim merkezi haline gelmişti.

Bölüm Kuranlar ve Müfredat Yazanlar: Davutoğlu ve Özcan

Malezya Ekolü'nün tek yönü orada öğrenci olmak değildi; asıl ağırlığı, orada hocalık yaparak uluslararası bir müfredat inşa eden Türk akademisyenler oluşturuyordu.

• Ahmet Davutoğlu: Eski Başbakan ve Dışişleri Bakanı Davutoğlu, 1990-1995 yılları arasında IIUM’da görev yaptı. Sadece ders vermekle kalmadı, üniversitenin Siyaset Bilimi bölümünü sıfırdan kurdu ve bölüm başkanlığını yürüttü. Burada geliştirdiği "Stratejik Derinlik" ve "Medeniyet Dönüşümü" gibi teorik kavramların ilk tartışma zeminleri de yine bu uluslararası kampüste oluştu.

• Prof. Dr. Yusuf Ziya Özcan: Eski YÖK Başkanı ve büyükelçi olan Özcan, IIUM Sosyoloji bölümünde uzun yıllar öğretim üyeliği yaparak hem Malezyalı hem de dünyanın dört bir yanından gelen öğrencilere dersler verdi.

Felsefi Derinlik: Teoman Duralı ve ISTAC Dönemi

Türkiye'nin yetiştirdiği en özgün filozoflardan biri olan merhum Prof. Dr. Teoman Duralı da yolu Malezya’dan geçenlerdendi. Duralı, Kuala Lumpur’da bulunan dünyaca ünlü ISTAC (Uluslararası İslami Düşünce ve Medeniyet Enstitüsü) bünyesinde misafir öğretim üyesi olarak felsefe ve medeniyet tarihi dersleri verdi. Batı felsefesine olan derin hakimiyetini Doğu medeniyetinin merkezlerinden birinde harmanlayan Duralı, arkasında güçlü bir entelektüel miras bıraktı.

Benzer şekilde felsefe ve iktisat tarihi alanında otorite kabul edilen Prof. Dr. Sabri Orman ve Prof. Dr. Alparslan Açıkgenç gibi isimler de bu enstitülerde dersler vererek küresel ölçekte öğrenci yetiştirdiler.

Neden Malezya ve Bugün Ne Değişti?

90'lar jenerasyonu için Malezya, hem İngilizce dilinde küresel standartlarda eğitim sunan hem de geleneksel değerlerle modern dünyayı sentezleme iddiası taşıyan laboratuvar bir coğrafyaydı. Batı dışı bir modernleşme modelinin mümkün olup olmadığını araştıran Türk entelektüelleri için Kuala Lumpur biçilmiş kaftandı.

Ancak zaman içerisinde bu ekolün niteliği değişti. Günümüzde Malezya'ya giden Türk öğrenciler artık siyaset bilimi, sosyoloji veya felsefe gibi teorik alanlardan ziyade; İslami finans, siber güvenlik, yazılım ve mühendislik gibi teknik ve pragmatik disiplinleri tercih ediyor. Dolayısıyla, 90'lardaki "devlet aklını ve dış politikayı etkileyen entelektüel kadro" vizyonu, yerini modern dönemin ihtiyaç duyduğu teknik uzmanlıklara bırakmış durumda.

Sonuç

Malezya Ekolü, Türkiye'nin yakın siyasi tarihinde bürokrasi, istihbarat ve akademinin en üst düzey koltuklarında oturan figürleri yetiştiren veya ağırlayan görünmez bir köprü olarak kalmaya devam ediyor. Popüler medyanın gözünden uzak olan bu hikaye, çok kutuplu dünyanın entelektüel temellerinin nerede atıldığını anlamak açısından kritik bir önem taşıyor.